Pochylnie
Są to jedyne, czynne na świecie, urządzenia techniczne i dlatego Kanał Ostródzko – Elbląski został uznany za zabytek sztuki hydrotechnicznej. Jak wspomniałem wcześniej, wielu ludzi zastanawiało się jak skrócić drogę na Zalew Wiślany i Bałtyk. W 1825 r inżynier J. Steenke opracował projekt nowej arterii komunikacyjnej, rozwiązując problem pokonania ostatecznie różnicy poziomów 99,5 m na odległości 9,6 km . Różnicę poziomów zamierzał pokonać przy pomocy kilku pochylni. Początkowo za pomocą śluz, ale okazało się to nierealne. Natrafił początkowo na duże trudności ze strony kupców, którzy zainwestowali duże pieniądze w szlak Drwęcy oraz nie było nikogo, kto by chciał poprzeć realizację projektu i zapewnić na to środki. Rząd pruski ocenił to nawet jako projekt maniaka. Projektodawca nie poddawał się i po wielu zabiegach uzyskał audiencję u króla, gdzie ostatecznie znalazł poparcie. J. Steenke podkreślił u króla, że nikt w Europie nie posiada takiej budowli i tym go ostatecznie przekonał. Prace rozpoczęto w 1848 r a zakończono w 1852. Początkowo zbudowano 5 drewnianych śluz o różnicy 14 m i 4 pochylnie. Dopiero w latach 1874- 1881 w ich miejsce zbudowano piątą pochylnię. Miłomłyn z Iławą połączono w 1858 r a w 1860 r. popłynęły pierwsze statki. Kanał do Ostródy wykonano w 1876 r. Wojna całkowicie zniszczyła ten unikalny szlak komunikacyjny ale już w 1946 r odbywał się tędy spław drzewa a w 1947 r popłynęły pierwsze statki turystyczne.

Całość szlaku 5 -ciu pochylni mieści się pomiędzy Buczyńcem a Całunami Nowymi, łącznie 9,6 km
Każda pochylnia przemieszcza statek ( jachty) z jednego przekopu do drugiego o następującej różnicy poziomów:

Transport odbywa się na ośmiokołowej lorze, wyłożonej balami, na którą wpływa statek (jacht), kiedy znajduje się ona w wodzie. Lory są dwie, połączone liną bez końca, szczegóły tego widać na rysunku...

Jeśli jedna rusza w górę, równocześnie druga rusza w kierunku przeciwnym, a mijają się dokładnie w środku drogi. Lina wprowadzana jest w ruch w maszynowni a siłą napędową jest woda z przekopu, która wpada na specjalne łopatki koła wodnego i obraca nim. Tak są napędzane cztery pochylnie bo piąta w Całunach Nowych napędzana jest turbiną. Na końcu każdego odcinka lora zanurza się w przekopie, na taką głębokość, że jednostki na niej leżące unoszą się na wodzie i mogą kontynuować żeglugę do następnego odcinka. Tam znowu wpływają pomiędzy specjalne bariery pod którymi znajduje się lora. Jak damy znać maszyniście donośnym gongiem, lora rusza i powoli statek wynurza się z wody, spoczywając już wyłącznie na niej.

Z korzystania z pochylni pierwszeństwo ma Biała Flota i żeglarze muszą czekać na swoją kolej. Jachty mieczowe nie mają żadnych problemów z „umieszczeniem się” na lorze, gorzej z jachtami balastowymi. Musimy je, siedząc powyżej na takiej ławie, utrzymujemy je w pionie przy pomocy cum z dziobu i rufy. Ta metoda dośc smutno skończyła się dla jachtu autora. Wskutek braku doświadczenia i rozglądania się po okolicy, nadmiernie przyciągnął jacht do konstrukcji, gdzie są obkładane cumy statku i Batiar zawisł przez chwilę na tym haku za swoją listwę odbojową. Chwilę, ponieważ za moment jacht spoczął na dnie lory w listwie odbojowej ziała 1 m dziura. To była chwila naprawdę grozy. I takie zagrożenie jest tylko na ostatnim odcinku, licząc w dół, ponieważ jedynie tam żeglarz traci kontakt „nożny” ze swoim jachtem. W razie czego nie może on jachtu odsunąć od konstrukcji na której siedzi, posługując się nogami. Możemy więc albo zabrać ze sobą np. bosak czy pagaj na górę albo po prostu pozwolić jachtowi położyć się na burcie, w miarę wynurzania się lory z wody. Dzieje się to naprawdę wolno i bezpiecznie dla jachtu. Zwłaszcza, jak jesteśmy jedynym na lorze, jachtem.

Kapitalne są wrażenia, jak siedząc nad swoim jachtem, pod nami mamy wierzchołki drzew i dachy domów a wracając w górę, wrażenie, jakbyśmy byli na wyciągu narciarskim. Dopływając do Buczyńca, nie spieszmy się i nie wchodźmy natychmiast na lorę. To najpiękniejsza pochylnia. Zacumujmy, podejdźmy w górę i przypatrzmy się jak robią to inni a przede wszystkim zwiedźmy maszynownię tego unikatowego urządzenia. Obok są bary i pamiątki. To ostatnia okazja aby coś zjeść na lądzie czy napić się. Do samego Elbląga już nic nie ma- pustka. Z dala jedynie będziemy widzieć domostwa.
Czas przeprawy jedną pochylnią to 10 – 15 min.

Po przebyciu ostatniego odcinka, spływamy na dalszy odcinek kanału, już tylko 0,3 m npm. Jest to poziom j. Drużno. Skończyły się pagurki, wokół nas podmokłe tereny rzeki Klepiny. Po niedługim czasie wylot rzeki- kanału na j. Druzno. Typ bagienny, zarastający i tylko ręka człowieka zapewnia wąski szlak żeglowny przez nie. Trudno uwierzyć ale to była kiedyś część Zalewu Wiślanego. Jest jedynym w swoim rodzaju, rezerwatem ptactwa wodnego. Wiosną i wczesnym latem, cała, aż po horyzont, powierzchnia jeziora zakwita i staje się kolorowym dywanem. Płynąłem tam w okresie, kiedy był to dywan intensywnie żółty. Tym jeziorem płyniemy jakieś 8 km , jeszcze parę i wpływamy w rzekę Elbląg i do samego miasta.

Pokonaliśmy 80 km tego pięknego szlaku. Miasto rozlokowało się po naszej prawej ręce. Rzut oka i płyniemy na nocleg, ponieważ jesteśmy już solidnie zmęczeni.

Za mostami, w oddali zobaczymy charakterystyczne nad kanałem spichrze. To znak, że niedługo zobaczymy dwie przystanie, w których możemy się zatrzymać. Po prawej, moment wcześniej przystań ZHP a troszeczkę dalej, po lewej przystań dawnego Jacht Klubu Elbląg z hotelem „Wodnik” zaraz przy pomoście gościnnym. Tam ciepła kąpiel i inne rozrywki.

Dobijamy do pomostu przy hotelu i cumując prowizorycznie ( etykieta) idziemy poprosić do recepcji o zgodę na cumowanie i wskazanie miejsca. Uwaga: miasto ogłosiło przetarg na przystań i coś mogło się zmienić.
To już przedostatni etap, a przed nami Zalew Wiślany lub wycieczka do Malborka, lub jedno i drugie.

Autor: Zbigniew Klimczak