Z Katowic to tylko niecałe 500 km do najbliższego portu na Balatonie a więc bliżej niż na Wielkie Jeziora Mazurskie. Klimat jest cieplejszy a sezon dłuższy. W latach 80 –tych popularność tego akwenu wśród polskich żeglarzy była znaczna, nawet Orbis czarterował tam łódki a Katowicki OZŻ trzymał tam kilka lat swoją flotę kilkunastu jachtów.
Wiadome wydarzenia przerwały masowe żeglowanie po Balatonie a później już trudno było ujrzeć polskie jachty. Co prawda dziś już nie musimy zabierać swoich jachtów, gdyż jacht możemy wyczarterować na miejscu. Informacje o tych możliwościach podam na końcu.
Balaton – to świetna zaprawa dla tych początkujących, którzy mają zamiar wybrać się na Adriatyk. Podobnie duże jachty, podobne problemy w marinach, możliwość silnych wiatrów, słowem przedsionek Adriatyku.

Historia Balatonu Balaton – jedno z największych jezior w Europie, leży w odległości około 100 km od Budapesztu, u podnóża Lasu Bakońskiego i jest połączone z Dunajem.
Rynna o długości 77 km i średniej szerokości 6 km rozciąga się w kierunku ENE – WSW. Jego powierzchnia wynosi 596 km². W 1/3 swej długości, licząc od wschodniego końca, przewężony jest wystającym z północnego brzegu półwyspem Tihany o szerokości 1,5 km.
Jest to jezioro reliktowe, powstałe po wypełnieniu rowu tektonicznego, utworzonego stopniowym zapadaniem się podłoża. O wysokości pierwotnego poziomu terenu świadczą niektóre wzgórza otaczające jezioro. Należy do nich góra Badacsony, która oparła się erozji dzięki warstwie bazaltu. Góry te nazywane są "tanu- hegy" ( góry- świadek). Obok tihanskiego wzgórza, najbardziej charakterystyczny punkt Balatonu. No i te wina!

Badacsony – Góra Świadek

W okolicy występują także wzgórza z litego bazaltu, pochodzenia wulkanicznego. Liczne tryskające gorące źródła są też świadkami tamtego okresu. Północny brzeg jeziora to głównie wzgórza poprzecinane malowniczymi dolinkami. Wzniesiony brzeg przechodzi dość stromo w opadające dno.
Południowy brzeg ma charakter nizinny, czego następstwem są płycizny sięgające daleko w jezioro. To im i tym, którzy poznali jezioro od tej strony, zawdzięcza Balaton epitet "bajoro".
Przeciętne głębokości Balatonu na wschód od Tihany, wynoszą 3,5 – 4,5 m zaś w basenie zachodnim 2,0- 3,5 m. Najgłębszym miejscem jest studnia Tihanska – 12,5 m. Długotrwały wiatr wiejący wzdłuż rynny jeziora, powoduje spiętrzenie wód w krańcu zawietrznym, z równoczesnym obniżeniem zwierciadła w przeciwległej części. Powracająca później woda osiąga w przewężeniu obok półwyspu Tihany, prędkości powodujące wypłukiwanie mułu z dna jeziora. Duża część jest odrzucana w kierunku zatoki na brzegu południowym i tam znajdują się absolutne mielizny. Szlak jest wytyczony bojami i nie próbujmy ich lekceważyć, licząc, że są postawione na "cześć" białej floty, jak to u nas na Mazurach.
Wody Balatonu, zasilane z okolicznych potoków i źródeł mineralnych, dzięki silnemu parowaniu i niewielkiemu odpływowi, bogate są w siarczany, metale alkaliczne i jod. Duża ilość planktonu i zawiesiny mułu są przyczyną małej przeźroczystości wody. Temperatura wody latem, gdy woda nie jest sfalowana, dochodzi do 29 stopni i rzadko spada poniżej 20 stopni.
Skutkiem niewielkich głębokości silny wiatr szybko wzbudza fale.

Klimat
Osobliwością umiarkowanego klimatu Węgier jest zmienność pogody, spowodowana wędrówką niżów i wyżów. Można się więc spodziewać zarówno gwałtownych burz, nawet długotrwałych sztormów jak i cisz i mgły. Na terenach Balatonu w ciągu lata występuje 15-20 dni o temperaturze przekraczającej 30 stopni. Średnia temperatura powietrza w lipcu wynosi 22 stopnie. Roczna suma opadów wynosi tu 600 – 800 mm, ale opady występują raczej późną wiosną i na początku jesieni.

Baza jachtowa
Przez ostatnie lata popularność żeglarstwa rosła niepomiernie. Widać to zarówno po ilości i jakości jachtów jak i ilości nowopowstałych marin. Te stare w większości zostały zmodernizowane. Kto był dawno w Badacsony, nie pozna tego portu.

pomosty w Badacsony

Wszystkie mariny dysponują wszelkimi wygodami i urządzone są wręcz luksusowo. Brali przykład chyba z niedalekiego Adriatyku. Nic lub prawie nic nie zmieniło się w tzw. portach miejskich ale za to wprowadzono tam opłaty za postój. W każdej marinie możemy też liczyć na dźwig. Ceny za przechowywanie przyczep, samochodów nie są wygórowane, gorzej natomiast z opłatami za postój w marinach. Cena za dobę dla jachtu do 10 m może dochodzić do 7000 Ft. Podejrzewam, że są to ceny zaporowe. Na pocieszenie dodam, że jak zasmakujecie w pływaniach po ciepłych wodach, to tylko kawałek na południe i na Adriatyku spotkacie ceny dwu i trzykrotnie wyższe. W marinach raczej prawie wszystkie miejsca są dzierżawione i tylko kilka miejsc cumowniczych jest dla tranzytu. Nie z tego więc żyją a obcy w marinie to zawsze kłopot. Ale jak już staniemy, są uczynni i grzeczni. Jeśli chcemy tylko dokonać zakupów, to opłata za 3-godzinny postój jest symboliczna a ponadto nikt nie patrzy na zegarek. Trzeba tylko odpłynąć przed wieczorem.
Jak będziemy więc wchodzić do jakiejś mariny, wyglądajmy normalnego znaku drogowego, oznaczającego parking. Miejsca dzierżawione są numerowane, więc tam nie cumujmy na pewno. Naszych miejsc szukajmy raczej tuż za główkami falochronu, te w głębi to miejsca rezydentów. Jachty w marinach są absolutnie bezpieczne, nawet silniki przyczepne nie są chowane, jak właściciel wyjeżdża do domu. Jak przyjedzie ponownie w piątek wieczorem, silnik na pewno na niego czeka. To dodatkowy walor żeglowania po Balatonie. Kompletny brak stresów związanych ze złodziejskimi zwyczajami w kraju. Stawanie w nocy na kotwicy jest dozwolone pod warunkiem posiadania światła kotwicznego. Ale biada nam ,jeśli nocą przyjdzie sztorm. Jeśli mamy w miarę dobrą kotwicę, to utrzyma nas ale nieźle pokiwa.

Zwyczaje i atmosfera żeglarska
Nie uświadczymy nad Balatonem naszych tradycyjnych śpiewów szant a już nie daj Boże nocnych wrzasków. Cisza i kultura. Żeglarze węgierscy spędzają czas na lądzie w barach i knajpkach (csarda – polska karczma). Jeśli są na jachcie, nic na zewnątrz się nie wydostaje. Nawiązywanie kontaktów towarzyskich burta w burtę raczej nie jest stosowane. Natomiast na lądzie pełny luz.

Informacje, komunikaty pogodowe, ostrzeżenia sztormowe
Balaton obsługiwany jest przez Radio JAM w Siófoku, nadające na fali 91,8. Niestety, streszczenia po angielsku i niemiecku nadawane są dość rzadko. Natomiast doskonale funkcjonuje system ostrzegania przed silnym wiatrem lub sztormem. To Węgrzy mają opanowane od lat. Dawniej w razie nadchodzenia sztormu ( a potrafią nadchodzić szybko) z wielu portów wystrzeliwano rakiety i to nie pojedyncze, tylko specjalne armatki wystrzeliwały tego masę, że nie sposób to było przegapić. Obecnie we wszystkich portach pasażerskiej żeglugi MAHART, zainstalowane są silne, żółte światła błyskowe. Ich zasięg pokrywa cały Balaton i kiedy je ujrzymy, powinniśmy się schronić w najbliższym porcie lub marinie lub przygotować się na nadejście silnego wiatru. Bardzo częste błyski sygnalizują sztorm i to wkrótce. Pisałem o tych osobliwościach klimatu wcześniej. Na marginesie tych informacji opowiem przygodę jaka spotkała mnie podczas pierwszego pobytu na Balatonie.
Płynąłem do Badacsony na umówione badacsonskie winko, kiedy niebo rozbłysło racami. Do cypla za którym mogłem się schronić było niedaleko, więc kontynuowałem żeglugę, tylko włączyłem dodatkowo silnik. Miałem nadzieję, że mimo zakazu pływania na silnikach, w tej sytuacji zostanie mi to wybaczone. Po dosłownie 15 minutach zaczęło się. Kto przeżył uderzenie szkwału z cumulonimbusa mając postawione żagle, ten to zrozumie. Tu nie miałem żadnych wskazówek. Tylko błyskawiczne zrzucenie żagli, odpięcie bomu i wsadzenie całości do kabiny, postawiło jacht do pionu. Silnik został zalany pierwszą dużą falą, która tam podnosi się też błyskawicznie. Pozostało sztormować na gołym jachcie z wiatrem. Szczęście, że była to Carina. Po pół godzinie było po wszystkim. Odrabiamy żmudnie stracony teren i naraz widzimy załogę węgierską na El-Bimbo w kamizelkach i na kotwicy, prawie na środku Balatonu. Martwiliśmy się o nich, bo jak się wszystko zaczęło, byli blisko nas, potem tylko jakiś czas widzieliśmy czubek ich masztu a jeszcze po chwili już nic. To była pamiętna dla Węgrów burza, po której usuwano wyrwane z korzeniami drzewa i słupy telefoniczne.
Po wejściu do portu i zadanych pytaniach, okazało się, że przepisy węgierskie nakazują w razie nie zdążenia ukrycia się w porcie jachtu, nałożyć kamizelki ratunkowe i rzucić kotwicę!!
Nikt nie pisał takich poradników dla nas w latach 80-tych, jak ja teraz. Jakiemu żeglarzowi polskiemu mogło przyjść do głowy że na jeziorze nazywanym Węgierskim Morzem, może być tak płytko na środku.
No cóż – Wy już wiecie i w razie czego skorzystajcie. Zresztą obecnie jest już inna generacja jachtów.

Autor: Zbigniew Klimczak